Γνωστικές διεργασίες και ακαδημαϊκά συναισθήματα μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες: Ποιοτική μελέτη

Η παρούσα μελέτη διερευνά τη σχέση μεταξύ γνωστικών διεργασιών και ακαδημαϊκών συναισθημάτων σε μαθητές/τριες δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες (ΕΜΔ). Οι βασικές έννοιες υπό διερεύνηση είναι: οι γνωστικές αποτιμήσεις (όπως οι πεποιθήσεις για τον εαυτό και οι αντιλήψεις απειλής), τα σχηματικά μοντέλα που δομούνται βάσει αρνητικών εμπειριών, οι συναισθηματικές αντιδράσεις (φόβος, άγχος, θλίψη), καθώς και η αντίληψη κοινωνικής αποδοχής και το κατά πόσο το σχολικό πλαίσιο λειτουργεί ως προστατευτικός ή μη παράγοντας. Για την ανάλυση του φαινομένου επιλέχθηκε το γνωστικό μοντέλο SPAARS (Schematic Propositional Analogical and Associative Representation Systems· Power & Dalgleish, 1999), λόγω της θεωρητικής του πληρότητας και της δυνατότητας να ενσωματώνει διαφορετικά επίπεδα συναισθηματικής επεξεργασίας: αναλογικό (εικόνες), προτασιακό (λεκτικές ερμηνείες), σχηματικό (πεποιθήσεις) και συνειρμικό (αυτόματη επανενεργοποίηση συναισθημάτων). Παράλληλα, η δομή του σε έξι στάδια (συμβάν, ερμηνεία, αποτίμηση, οργανική αλλαγή, τάση για δράση, συνειδητή ενημερότητα) το καθιστά κατάλληλο για ποιοτική ανάλυση αφηγηματικών δεδομένων. Η έρευνα βασίστηκε σε ημι-δομημένες συνεντεύξεις με 14 μαθητές/τριες ηλικίας 12–16 ετών με διαγνωσμένες ΕΜΔ. Η ανάλυση των αφηγήσεών τους ανέδειξε τη συστηματική σύνδεση των επαναλαμβανόμενων σχολικών αποτυχιών με τη συγκρότηση αρνητικών πεποιθήσεων για τον εαυτό, καθώς και με την αντίληψη του σχολείου ως μη προστατευτικού περιβάλλοντος. Εντοπίστηκαν επίσης συναισθηματικά φορτισμένες εμπειρίες που απειλούν την κοινωνική αποδοχή και την αυτοαντίληψη, ενεργοποιώντας έντονα αρνητικά συναισθήματα μέσω συνειρμικών μηχανισμών. Η εφαρμογή του SPAARS επέτρεψε την αναγνώριση των μηχανισμών μέσω των οποίων οι γνωστικές διεργασίες εσωτερικεύονται και σταθεροποιούνται, επηρεάζοντας μακροπρόθεσμα τη συναισθηματική εμπλοκή και τη σχολική λειτουργικότητα. Τα αποτελέσματα συζητούνται στο πλαίσιο του σχεδιασμού κατάλληλων μαθησιακών περιβαλλόντων και στοχευμένων ψυχοκοινωνικών προγραμμάτων με στόχο τη ψυχική ενδυνάμωση των μαθητών με ΕΜΔ.