Design and Validation of a Strategic Digital Competency Policy Model for the Transition to a Smart and Innovative Customs System in Iran

شتاب روزافزون تحولات فناورانه موجب شده است تا شایستگی‌های دیجیتال به عاملی کلیدی برای توانمندسازی سازمان‌ها و گذار به گمرک هوشمند تبدیل شوند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تجارب زیسته خبرگان در زمینه خط‌مشی شایستگی دیجیتال و طراحی مدل راهبردی برای حمایت از گذار ایران به سامانه گمرکی هوشمند و نوآورانه انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و پدیدارشناسی تفسیری صورت گرفت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۲ نفر از خبرگان حوزه‌های گمرک، فناوری اطلاعات، سیاست‌گذاری عمومی و تحول دیجیتال گردآوری شد. تحلیل داده‌ها در چهار مرحله شامل آشنایی با داده‌ها، استخراج گزاره‌های معنادار، خوشه‌بندی مضامین و تفسیر تجارب زیسته مشارکت‌کنندگان انجام گرفت. برای اطمینان از پایایی و اعتبار، از بازبینی مشارکت‌کنندگان و هم‌سنجی بین کدگذاران استفاده شد و جلسات گروه کانونی با ۱۰ متخصص به تأیید اعتبار نظری مدل کمک کرد. تحلیل پدیدارشناسانه منجر به شناسایی هفت مضمون اصلی، ۲۴ زیرمضمون و ۱۰۹ گزاره معنادار شد که شامل شایستگی‌های بنیادی دیجیتال، زیرساخت‌ها و مدیریت داده، رهبری و فرهنگ نوآورانه، خط‌مشی‌گذاری و حکمرانی دیجیتال، نوآوری و تحول عملیاتی گمرک، چالش‌های تحول دیجیتال و تجارب بین‌المللی الگوبرداری بودند. نتایج نشان می‌دهد شایستگی دیجیتال نه تنها یک ضرورت فناورانه، بلکه اهرمی راهبردی برای نهادینه‌سازی نوآوری در حکمرانی گمرکی است. مدل ارائه‌شده، نقشه راهی برای تدوین سیاست‌های داده‌محور، ارتقای مهارت‌های دیجیتال و تقویت فرهنگ نوآوری در گمرک ایران فراهم می‌آورد و اهمیت خط‌مشی‌گذاری مشارکتی و یادگیری سازمانی را به‌عنوان پایه‌های گذار به گمرک هوشمند تأکید می‌کند