Designing a Sustainable Road Transportation Policy Model Based on the Avoid–Shift–Improve (ASI) Framework

در عصر حاضر، حمل‌ونقل جاده‌ای، نقشی حیاتی در تسهیل جابه‌جایی افراد و کالاها ایفا می‌کند و سهم چشمگیری در رشد اقتصادی، تعاملات اجتماعی و توسعه مناطق داشته است. بااین‌حال، اثرات منفی این شیوه حمل‌ونقل بر محیط‌زیست، چالش‌های جدی را به همراه داشته که ضرورت بازنگری در سیاست‌های سنتی و حرکت به‌سوی سیاست‌گذاری‌های پایدار زیست‌محیطی را بیش‌ازپیش برجسته می‌سازد. در این زمینه، چارچوب اجتناب-انتقال-بهبود (ASI) به‌عنوان رویکردی نوآورانه برای کاهش اثرات زیست‌محیطی و ارتقاء کارایی سیستم‌های حمل‌ونقل جاده‌ای به شمار می‌رود؛ بنابراین، هدف پژوهش حاضر طراحی و اعتبارسنجی مدل خط‌مشی‌های حمل‌ونقل جاده‌ای پایدار مبتنی بر چارچوب اجتناب-انتقال-بهبود (ASI) است. این تحقیق از نوع پژوهش‌های کاربردی و با رویکرد آمیخته اکتشافی در دو مرحله کیفی و کمی انجام شد. در مرحله اول، داده‌های کیفی از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۳ خبره دانشگاهی و کارشناسان حوزه حمل‌ونقل و محیط‌زیست جمع‌آوری و با استفاده از روش تحلیل مضمون و نرم‌افزار MAXQDA تحلیل گردید. در این مرحله ۵۶ مضمون پایه و ۱۳ مضمون سازمان‌دهنده به‌عنوان سه مضمون فراگیر (اجتنابی، انتقالی، بهبودی) شناسایی شدند که مبنای خط‌مشی‌های حمل‌ونقل برای تحقق اهداف توسعه پایدار زیست‌محیطی تلقی می‌شوند. در مرحله دوم، به‌منظور اعتبارسنجی و تبیین شاخص‌های برازش، مدل استخراج شده در قالب پرسشنامه‌ای ساختاریافته بین ۳۸۵ نفر از مدیران، کارشناسان و سیاست‌گذاران حوزه حمل‌ونقل توزیع و با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری و نرم‌افزار اسمارت پی ال اس تحلیل شد. نتایج نشان داد که مدل نهایی مبتنی بر چارچوب سه شاخگی (اجتنابی، انتقالی، بهبودی) از روایی و پایایی مناسبی برخوردار است. از سویی دیگر، تحلیل مسیر نشان می­دهد که سیاست‌های بهبودی با ضریب مسیر ۰.۶۶۷ بیشترین نقش را در تحقق اهداف توسعه پایدار زیست‌محیطی دارد. مدل ارائه شده می‌تواند به‌عنوان ابزاری استراتژیک برای تدوین برنامه‌های اجرایی سیستم حمل‌ونقل جاده‌ای پایدار و دستیابی به اهداف توسعه پایدار زیست‌محیطی مورد استفاده سیاست‌گذاران و مدیران قرار گیرد.