Developing technical strategies to make water resources management smarter in Hamedan city

بحران فزاینده منابع آب ناشی از تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی، افت سفره‌های زیرزمینی و توسعه نامتوازن شهری، شهر همدان را با چالش‌های جدی زیست‌محیطی، اجتماعی و اقتصادی مواجه ساخته است. در این میان، هوشمندسازی به‌عنوان رویکردی نوین در مدیریت منابع آب شهری، امکان تحول در ساختار تصمیم‌گیری و تخصیص منابع را فراهم می‌کند. در این پژوهش، از رویکرد ترکیبی کیفی–کمی استفاده شد. ابتدا شاخص‌های مرتبط با شهر هوشمند و مدیریت منابع آب از طریق مرور نظام‌مند ادبیات استخراج گردید. سپس این شاخص‌ها با بهره‌گیری از روش دلفی و نظر خبرگان حوزه آب، پالایش و اعتبارسنجی شدند. در ادامه، داده‌های حاصل با روش خوشه‌بندی طبیعی جنکس دسته‌بندی و میزان اثرگذاری ابعاد مختلف شهر هوشمند بر شاخص‌های مدیریت منابع آب محاسبه گردید. نتایج کمی نشان داد که در میان ابعاد شهر هوشمند، محیط زیست هوشمند، حکمرانی هوشمند و اقتصاد هوشمند بیشترین تأثیر را بر شاخص‌های مدیریت منابع آب داشته‌اند در حالی که تحرک هوشمند کمترین تأثیر را داشته است. همچنین هشت شاخص کلیدی مدل شامل حکمرانی دیجیتال منابع آب با میانگین اثرگذاری 4/4، مشارکت فناورانه و سواد آبی شهروندی با میانگین اثرگذاری 5/4، پایش کیفی هوشمند با میانگین اثرگذاری آن 3/4، پایش کمی بلادرنگ با میانگین اثرگذاری 8/3، مدیریت یکپارچه داده‌محور با میانگین اثرگذاری 1/4، تاب‌آوری اقلیمی و زیستی با میانگین اثرگذاری 7/3، تطبیق مکانی منابع و مصارف با میانگین اثرگذاری 2/4، و عدالت آبی و محرومیت فضایی با میانگین اثرگذاری1/4 شناسایی شدند. مقایسه بین شاخص‌ها نشان داد که ابعاد مرتبط با حکمرانی و محیط‌زیست نسبت به سایر ابعاد، تأثیرگذاری بیشتری در بهبود مدیریت منابع آب دارند. جمع‌بندی کلی بیانگر آن است که مدل مفهومی پیشنهادی می‌تواند با شناسایی نقاط بحرانی، بهینه‌سازی تخصیص منابع و کاهش پرت آب، زمینه ارتقاء شفافیت نهادی، مشارکت شهروندی و تاب‌آوری شهری را در برابر بحران‌های آتی فراهم سازد. همچنین، به‌کارگیری این نتایج در قالب طرح‌های توسعه شهری می‌تواند ضمن ایجاد هم‌راستایی میان سیاست‌های شهری و مدیریت هوشمند منابع آب، زمینه تحقق عملی دستاوردهای پژوهش، ارتقای کارایی طرح‌ها و افزایش پایداری بلندمدت منابع آبی را فراهم سازد.