Investigation of chemical compositions, antioxidant and antibacterial properties of waste essential oils of four Citrus fruits with the aim of economical production of high value-added products

اسانس‌های مرکبات متابولیت‌های ثانویه هستند که عمدتاً در لایه‌ای از اپیدرم به نام فلاودو بر روی اگزوکارپ سلول‌های پارانشیم نامنظم قرار گرفته‌اند. هدف استخراج و شناسایی ترکیبات تشکیل‌دهنده اسانس پسماند پرتقال، نارنج، گریپ‌فروت و لیموعمانی به‌همراه ارزیابی خواص آنتی‌اکسیدانی و آنتی‌باکتریال آنهاست. بدین منظور پسماند انواع مرکبات مورد نظر تهیه و به‌صورت دستی تمیز و برش داده شد. با استفاده از دستگاه کلونجر به‌مدت 4 ساعت اسانس‌گیری انجام شد. اسانس پس از جداسازی و نگهداری در ویال‌های شیشه‌ای تیره در فریزر در دمای 18- درجه سانتی‌گراد نگهداری گردید. سپس ترکیبات شیمیایی تشکیل‌دهنده آن با استفاده از کروماتوگرافی گازی- طیف‌سنج جرمی شناسایی شد. در مرحله بعد سنجش میزان فعالیت آنتی‌اکسیدانی با استفاده از روش مهار رادیکال آزاد 2 و2 دی‌فنیل 1- پیکریــل هیدرازیل صورت گرفت که در آن رادیکال با آنتی‌اکسیدان‌ها واکنش داده و به‌صورت کاهش یافته درآمده و رنگ آن از بنفش تیره به زرد روشن تبدیل شده سپس میزان جذب نوری در اسپکتروفتومتر اندازه‌گیری گردید. در مرحله بعد فعالیت آنتی‌باکتریال از طریق سنجش حداقل غلظت مهارکنندگی و حداقل غلظت باکتری‌کشی روی میکروارگانیسم‌های گرم منفی اشرشیاکلی و گرم مثبت استافیلوکوک اورئوس بررسی گردید. آنالیز کروماتوگرافی گازی- طیف‌سنج جرمی نشان داد که لیمونن 64/60 درصد و لینالول 42/8 درصد اجزای اصلی تشکیل‌دهنده اسانس پوست پرتقال بودند. لیمونن 63/70 درصد و میرسن 46/6 درصد به‌عنوان اجزای اصلی پوست نارنج شناسایی شدند. همچنین ترکیبات اصلی تشکیل‌دهنده اسانس پوست گریپ‌فروت لیمونن 38/70 درصد و لینالول 36/5 درصد بودند. لیمونن 4/31 درصد و β-پینن 95/13 درصد به‌عنوان اجزای اصلی اسانس پوست لیموعمانی شناسایی شدند. بالاترین فعالیت آنتی‌اکسیدانی را اسانس پوست نارنج به خود اختصاص داد. همچنین اسانس پوست لیموعمانی باعث توقف رشد میکروارگانیسم‌های اشرشیاکلی و استافیلوکوک اورئوس ‌گردید. حتی اسانس‌های حاصل از پسماند مرکبات نیز در صنایع غذایی، دارویی، شیرینی‌پزی و آرایشی و بهداشتی قابلیت استفاده دارند.