The Ismailis as a Minority Group in Afghanistan: A Study of Their History and Contemporary Religious Life

Afganistan, sahip olduğu etnik ve mezhebî çeşitlik ve sahip olduğu bu farklılıkların çatışmalara dönüşmesi ile Orta Asya’nın en dikkat çeken ülkelerinden birisidir. Ülkedeki hâkim mezhep Ehl-i Sünnet’tir ve yaklaşık %85’lik bir kesim tarafından benimsenmiştir. Şiiler ise azınlık mezhep olup oranları yaklaşık %15’tir. Şiiler İsnâaşerî ve İsmâilî fırkalardan oluşmuştur. İsmâilîlerin Şia içerisindeki oranı %2-3 olup çoğunlukla Afganistan’ın kuzey doğusu Bedahşan’da yaşamaktadırlar. Erken tarihlerden itibaren ülkede taraftar bulan İsmâliyye mezhebî, başta Ehl-i Sünnet’e mensup ulema olmak üzere İsnâaşerî Şiiler tarafından da dışlanmıştır. Kimilerince Hz. Ali’yi, kimilerince de Ağa Han’ı ilah kabul ettikleri düşünüldüğü için Hz. Ali’ye veya Ağa Han’a tapanlar olarak isimlendirilmişlerdir. Bundan dolayı hem Sünnîler hem de İmâmî Şiiler tarafından tekfir, tadlîl ve teberrî edilmişlerdir. İsmâilîlerin klasik ve modern tarihi dönemleri hakkında kaynaklarda bilgi bulunabilirken orta tarihi dönemleri kapalı kalmıştır. Yine modern dönem dinî yaşamları hakkında sağlıklı bilgiler bulmak pek mümkün olmamıştır. Bu çalışmada İslam Mezhepleri Tarihi disiplinin bir metodu olarak zaman-mekân ve fikir-hadise irtibatı çerçevesinde İsmâliyye mezhebinin Afganistan’daki tarihi süreci kronolojik bir şekilde incelenmiştir. Yine İsmâilîlerin dinî yaşamları ve kendileri hakkında diğer mezhep mensuplarının düşünceleri, Afganistan’a yapılan seyahatlerde yapılan röportajlarla anlatılmıştır. Bu çalışmanın amacı söz konusu mezhebin ülkedeki tarihi seyrini ve serüvenini kronolojik bir şekilde ortaya koymak ve mezhep mensuplarının dini yaşamlarını bizzat kendilerinin anlatımıyla gözler önüne sermektir.