Levililer 16’da Yer Alan Azazel (Günah Keçisi) İfadesi Üzerine Bir İnceleme

Bu makalede, Tevrat’ta bahsi geçen ve Yom Kipur’daki uygulamalardan biri olan “Azazel’e gönderilen keçi” ritüelini farklı yönleriyle ele alınmıştır. Bu uygulamanın, Ebla, Hatti, Ugarit ve kısmen Asur kaynaklarında görülen benzer apotropeik (kötülüğü uzaklaştırıcı) ritüellerle dikkat çekici bir paralellik sergilediği görülmektedir. Levililer 16’da belirtilen Azazel ifadesi, Mişna ve Talmud başta olmak üzere çeşitli Yahudi metinlerinde farklı şekillerde açıklanmıştır. Bazı yorumcular, Azazel’in sarp ve ıssız bir dağ veya coğrafi bölge adı olduğunu öne sürerken; kimileri de onu şeytanî bir varlık, düşmüş bir melek veya pagan mitlerinden miras kalmış bir demon olarak görmüştür. “Yahve için” kurban edilen keçinin yanında, “Azazel için” canlı bırakılan keçi, günahları ve manevi kirliliği topluluktan uzaklaştırdığı düşüncesiyle çöle gönderilmiştir. Bununla birlikte II. Mabet Dönemi uygulamalarına bakıldığında ise bu keçinin uçurumdan itilerek öldürüldüğü anlaşılmaktadır. Bu durum gerek ritüelin kendisinin gerekse Azazel ifadesine yüklenen anlamların süreç içerisinde yenilendiğini göstermektedir. Bununla birlikte bazı rabbani yorumlarda Azazel’e sunulan keçinin bir kurban olmadığının ve sadece Tanrı’nın emriyle günahların sembolik taşıyıcısı hâline geldiğinin vurgulanmış olması dikkat çekicidir. I. Enoh ve İbrahim Apokalipsi gibi kaynaklar ise Azazel’i insanlara kötülük ve bozulma öğreterek lanetlenmiş bir melek veya baş şeytan şeklinde tanımlamışlardır. Dolayısıyla Azazel’in mahiyeti konusunda çeşitli dönemler içerisinde öne çıkan pek çok kaynakta farklı görüşler ortaya atılmıştır. Bu makale, söz konusu tartışmaları detaylı bir incelemeyle değerlendirmektedir.