Cinsiyetlendirilmiş Mekânlar Olarak Batı ve Doğu Gerilimi Bağlamında "Şadan'ın Gevezelikleri"

“Şadan’ın Gevezelikleri” in the Context of the Tension Between the West and the East as Gendered Spaces Abstract: Halid Ziya Uşaklıgil’s Bir Şi‘r-i Hayal, a collection of sixteen stories originally published in 1914 and later reprinted in Latin letters in 1943. The first six stories of the collection, titled “Bir Şi‘r-i Hayal,” “Yolda Bir Çiçek,” “Bir Küçük Hatıra,” “Ormanda Seyran,” “Bir Seyahat Sahifesi,” and “Seyahat Defterinden,” are narrated from the point of view of the character Şadan, who returns from a trip to Europe, and are grouped under the main heading “Şadan’ın Gevezelikleri.” In these stories, Şadan tells the narrator, who visits him in his house in Erenköy, about his relationships with Western civilization and Western women. Şadan’s relationships with Western civilization and Western women reflect East-West and masculine-feminine tensions. In the stories, when the East and the West are sometimes coded as masculine and sometimes as feminine, the West is fluidly gendered by associating with nature or civilization according to Şadan’s changing position. This study argues that Şadan sometimes codes the West as masculine by associating it with civilization and sometimes as feminine by associating it with nature. This paper suggests that in his relationships with Western women, Şadan occasionally positions himself as an Eastern subject desiring to submit to the West, and other times he makes himself an object of desire, thus attempting to reestablish the lost masculinity of the East. The manifestations of the orientalist and occidentalist conceptions in the gendered East and West will also be examined. Özet: Halid Ziya Uşaklıgil’in Bir Şi‘r-i Hayal adlı on altı hikâyeden oluşan eseri ilk kez 1914 yılında yayımlanır. 1943 yılında ise eserin Latin harfleriyle ilk baskısı yapılır. Eserin “Bir Şi‘r-i Hayal,” “Yolda Bir Çiçek,” “Bir Küçük Hatıra,” “Ormanda Seyran,” “Bir Seyahat Sahifesi” ve “Seyahat Defterinden” başlıklı ilk altı hikâyesi Avrupa seyahatinden dönen Şadan karakterinin ağzından anlatıldığı için “Şadan’ın Gevezelikleri” üst başlığını taşır. Bu hikâyelerde Şadan, Erenköy’deki evinde kendisini ziyarete gelen anlatıcıya Batı medeniyetiyle ve Batılı kadınlarla kurduğu ilişkileri anlatır. Şadan’ın Batı medeniyetiyle ve Batılı kadınlarla kurduğu ilişkiler Doğu-Batı ve eril-dişil gerilimini yansıtır. Hikâyelerde Doğu ve Batı bazen eril bazen ise dişil olarak kodlanırken Şadan’ın değişen konumuna göre Batı tabiatla veya medeniyetle ilişkilendirilerek akışkan bir şekilde cinsiyetlendirilir. Bu çalışmada Şadan’ın Batı’yı zaman zaman medeniyetle ilişkilendirerek eril, zaman zaman tabiatla ilişkilendirerek dişil olarak kodladığı iddia edilecek, Batılı kadınlarla kurduğu ilişkilerde kendisini bazen Batı’ya boyun eğmeyi arzulayan Doğulu özne olarak kurduğu, bazen ise kendisini bir arzu nesnesi hâline getirdiği, bu sayede Doğu’nun kaybedilmiş erilliğini yeniden tesis etmeye çalıştığı öne sürülecek, oryantalist ve oksidentalist anlayışın Doğu’nun ve Batı’nın cinsiyetlendirilmesindeki tezahürleri irdelenecektir.