HİDATİK EXİNOKOKKOZLU XƏSTƏLƏRDƏ POSTOPERATİV RESİDİVLƏRİN VƏ REİNVAZİYALARIN AŞKARLANMASINDA İMMUNOLOJİ METODLARIN ROLU

Exinokokkoz — hidatik kistlərin əmələ gəlməsinə səbəb olan Echinococcus granulosus lentşəkilli qurdlarının sürfələri tərəfindən törədilən parazitar xəstəlikdir. Bu kistlər əsasən qaraciyər, ağciyər və digər orqanlarda formalaşır. Xəstəliyin müalicəsi əsasən cərrahi yolla aparılır, lakin əməliyyatdan sonra tez-tez residivlər (təkrar kistlərin yaranması) və reinvaziyalar (yenidən yoluxma) müşahidə olunur ki, bu da təkrar cərrahi müdaxilələrə ehtiyac yaradır. Cərrahiyyədə əldə olunan nailiyyətlərə baxmayaraq, residivlər aktual problem olaraq qalır. Exinokokkozun residivlərinin tezliyi 3,3%-dən 54%-ə qədər dəyişir və bu, bir sıra amillərlə, o cümlədən əməliyyat zamanı aşkarlanmayan kiçik kistlərin mövcudluğu və mümkün reinvaziyalarla bağlıdır. Kiçik və müəyyən edilməmiş kistlər zaman keçdikcə yeni zədələnmələrin mənbəyinə çevrilə bilər və bu da gecikmiş residivlərin yaranmasına səbəb olur. Bundan əlavə, reinvaziya — yəni parazitlərlə təkrar yoluxma — da yeni kistlərin əmələ gəlməsinə və xəstəliyin yenidən inkişafına səbəb ola bilər. Bu residivlərin diaqnostikası mühüm əhəmiyyət daşıyır, çünki onlar bəzən yeni infeksion proseslərlə səhv salına bilər. Tədqiqatda son 18-20 il ərzində iri klinikaların arxiv məlumatları təhlil edilmişdir. Ümumilikdə 1866 exinokokektomiya əməliyyatı həyata keçirilmişdir və bu hallardan 288-də residiv səbəbilə təkrar əməliyyat lazım olmuşdur. Residiv tezliyi 15,4±0,8% təşkil etmişdir. Residivlər orqanizmdəki hidatik kistlərin lokalizasiyasına və onların sayına (tək və ya çoxsaylı) görə təsnif edilmişdir. Təhlildə kistlərin qaraciyər, ağciyər və digər orqanlarda yerləşməsinə dair məlumatlar nəzərə alınmışdır. Ən çox residiv hallar qaraciyərdə (47,2%) və ağciyərlərdə (37,8%) qeydə alınmışdır. Çoxsaylı kistlər (64,9%) tək kistlərdən (35,1%) üstünlük təşkil etmişdir. Tək kistli residivlər daha gec mərhələlərdə müşahidə olunsa da, çoxsaylı residivlər adətən daha erkən dövrlərdə baş verir. Eyni zamanda, residivlərin və reinvaziyaların vaxtında aşkarlanmasında immunoloji metodların, xüsusilə qeyri-düz hemaqqlütinasiya reaksiyasının (PHAR) rolu da araşdırılmışdır. Nəticələr göstərmişdir ki, PHAR metodu qanda anticisimlərin dinamikasını izləməyə və yeni kistlərin mövcudluğunu müəyyənləşdirməyə imkan verir ki, bu da onun yüksək informativliyini sübut edir. Beləliklə, aparılmış tədqiqat postoperativ vəziyyətlərin monitorinqi, residivlər və reinvaziyaların vaxtında aşkarlanması üçün immunoloji metodların istifadəsinin vacibliyini vurğulayır. Bu yanaşma exinokokkozlu xəstələrdə proqnozun yaxşılaşdırılmasına və ağırlaşma riskinin azalmasına şərait yaradır.