„Halo, Kosmos? Z tej strony Bułgaria”. Komunistyczna era kosmiczna i jej współczesne reinterpretacje artystyczne

W latach 50. XX wieku w Bułgarii (wówczas w niewielkim stopniu zindustrializowanej) zaczęła się „rewolucja naukowo-techniczna”, której patronował Todor Żiwkow. Jednym z etapów wdrażania tego projektu modernizacyjnego było zaangażowanie kraju w eksplorację przestrzeni pozaziemskiej. W pierwszej części artykułu analizuję fantazje o Bułgarach jako narodzie komunistycznym, technicznym i kosmicznym, a także propagandowe obrazy wizualizujące proces wkraczania w nową erę – erę atomu, cybernetyki, inżynierii genetycznej i podboju kosmosu. Jednym z nich jest brutalistyczna bryła Domu-Pomnika Bułgarskiej Partii Komunistycznej, powszechnie kojarzona z promem kosmicznym czy latającym spodkiem. Współcześnie obiekt staje się źródłem inspiracji artystów, którym poświęcam drugą część artykułu. Omawiani twórcy tworzą dystopijne i futurystyczne wizje, konfrontując się z komunistycznym projektem technoutopii. Subwersywnie przechwytują jego obrazy, aby za pośrednictwem różnych mediów (literatury, filmu czy fotografii) stawiać pytania nie tylko o dziedzictwo przeszłości czy teraźniejszą rzeczywistość (post)transformacyjnej Bułgarii, lecz także snuć futurologiczne prognozy na temat jej przyszłości.