Türkistan” Adının Kökeni Üzerine Tarihsel Bir Değerlendirme

“Türk” adı her ne kadar Göktürklere dayansa ve “Türkistan” anlamına gelecek tabir ilk olarak Çinli seyyahların kaynaklarında kullanılmış olsa da, bizim Türkistan’dan kastımızı karşılayan açıklama Orta Çağ Arap coğrafyacıları tarafından yapılmıştır. İster Çin ister Arap kaynakları olsun her iki grup da, burada Batı Göktürk topraklarını kastetmiştir. Dolayısıyla Türkistan adının kökeni, sözlük anlamı her ne kadar “Türklerin yaşadığı yer” anlamına gelse de, coğrafi olarak karşılığı Batı Göktürk sahası olmuştur. Bu sahayı daha sonra Türgiş-Karluk-Karahanlı dönemleri karşılayacaktır. Moğol istilaları sonrasında ise Cengizli Çağatay evladına düşen topraklar olacaktır. Bu coğrafyanın günümüzde ortak özelliği Taşkent’ten itibaren Fergana’yı da kapsayarak Doğu Türkistan’ın Tarım havzasını içine alan Türkçenin Karluk lehçesinin konuşulduğu topraklar olmasıdır. Karlukların yayıldığı bu bölgeler, eski Toharistan topraklarıdır. Akhunların yayıldığı güzergâh da buralardır. İşte bu toprakların en güneyinde, Afgan Türkistanının doğu kesimlerinde, kendisini Türk diye adlandıran kesimler hâlâ vardır. Bu makale, bu kesimlerin, Karlukların bakiyeleri olabileceği, dolayısıyla bölgeye Türkistan adını onların kazandırdığı tezini değerlendirmiştir. Bu yapılırken, “Türk”, “Türkistan” kavramlarının, Karluklar ve sonrasında Karahanlılarla ilişkisi üzerinde durulmuş, Karlukların yayıldığı sahaların Türkistan olarak anılmasına giden süreçte, içinde yer alan toplulukların nasıl Türkleştiği, İslamlaşmanın bu süreçteki rolü üzerinde durulmuştur.