İslam Coğrafyacılarına Göre Türkistan

Siyasi, askeri ve ekonomik açılardan Asya kıtasının önemli bir noktası olan Türkistan, tarih boyunca Türk topluluklarına ve devletlerine ev sahipliği yapmıştır. Bölgedeki Türk toplulukları başta Hun İmparatorluğu olmak üzere Göktürk, Uygur, Türgiş, gibi büyük devletler kurmuşlar ve konumları gereği İran, Çin ve Arap bölgeleri ile ilişki içinde olmuşlardır. İslam’ın bu topraklarda yayılması ile bölgede güçlü Türk Hakanlığı kurulmuştur. Türkistan, siyasi ve askeri açıdan önemli olmakla birlikte birçok Müslüman Türk aliminin de yetiştiği bir coğrafya olmuştur. İslam coğrafyacıları önemli bir bölge olan Türkistan’ın sınırlarını tam olarak belirlemek adına gayret göstermiş ve çalışmalarında bu coğrafyaya ve içinde yaşayan topluklara önem göstermişlerdir. Dokuz Oğuz, Oğuz, Karluk, Kırgız, Peçenek, Kimak, Türgiş başta olmak üzere Türk topluluklarının yurtlarını ortaya koymaya çalışmışlar, bu çalışmalar neticesinde Türkistan coğrafyasını tespit adına önemli adımlar atmışlardır. Türk toplulukları ve yurtları üzerinden Türkistan şehirlerinin de zikredilmesi, birçok Türk şehrinin Türkistan içerisindeki konumunun verilmesi ile de Türkistan coğrafyasının sınırlarının belirlenmesini kolaylaştırmışlardır. Zira şehirlerin belirtilmesi kuzeyden güneye, güneyden doğuya ve merkezi sınırları ortaya çıkarmıştır. Ayrıca Seyhun Nehri başta olmak üzere nehirlerinde güzergâhlarını Türkistan coğrafyasının sınırlarını belirlemek üzere kullanmışlardır.