XIX. Yüzyıla Ait Türkçe Bir Tıp Eseri: Hazâ Kitâb-ı Devâ’

Amaç: Bu çalışmada, XIX. yüzyıl Osmanlı dönemine ait olan Hazâ Kitâb-ı Devâ’ adlı tıp kitabının ve bu kitaptaki ilaç hazırlama yöntemlerinden seçilen örneklerin bilim dünyasına tanıtılması amaçlanmıştır. Söz konusu eserdeki özgün ilaç örneklerine dayanılarak ortaya konulan bu çalışmanın tıp tarihi alanı ile Türkçe tıp metinleri üzerine yapılan çalışmalar için önemli olduğu düşünülmektedir. Yöntem: Hazâ Kitâb-ı Devâ’ adlı tıp eserinin çeviri yazısı yapılmıştır. Eserde tarih verilmediği için terkiplerde geçen bazı droglara ve hastalıklara dair literatür taraması yapılmıştır. Eserin yazıldığı dönemi ortaya koymak, önemini gösterebilmek için çevirisi yapılan bu tıp yazmasından seçilen örnekler verilmiştir. Bulgular: Hazâ Kitâb-ı Devâ’ adlı kitapta, Osmanlı tıbbında yeni kullanılmaya başladığı bilinen bazı droglar tespit edilmiştir. Kitaptaki terkiplerde “kolera” ve “frengi” hastalıklarının bir arada olması, eserin XIX. yüzyıla ait olduğunu gösteren önemli kanıtlardır. Eserdeki terkiplerden birinde geçen “kunduz böceği” adlı drog da eserin yazıldığı yüzyıla dair önemli bir kanıt olarak görünmektedir. Eserde kadim tıp anlayışını yansıtan aktarmalara da yer verilmiştir. Sonuç: Hazâ Kitâb-ı Devâ’, XIX. yüzyıla ait Osmanlı tıp kitaplarından biridir. Eserde pek çok hastalığın tedavi yöntemlerine yer verilmiştir. Kitaptaki kolera ve frengi hastalıkları ile bazı drogları içeren terkipler, eserin Osmanlı dönemindeki yeni tıp anlayışının izlerini taşıdığını göstermektedir.