Assessment of the Impact of Air Pollution on Population Morbidity and Mortality from Cardiovascular and Respiratory Diseases

Introduction. Air pollution with fine particulate matter (PM₂,₅) is a factor exerting a significant impact on human health and the environment. In Bishkek, air quality deteriorates during the autumn–winter season due to fuel combustion, industrial emissions, transportation, and temperature inversions. Objective. To assess the impact of PM₂,₅ concentrations on morbidity and mortality from cardiovascular diseases (ICD-10: I00–I99) and respiratory diseases (ICD-10: J00–J99) among the population of Bishkek, Kyrgyz Republic, over a ten-year period. Materials and Methods. Data on morbidity (2014–2024) and mortality (2013–2023) were obtained from the Center of Electronic Health of the Ministry of Health of the Kyrgyz Republic, classified according to ICD-10: cardiovascular diseases (I00–I99) and respiratory diseases (J00–J99). Indicators were standardized per 100,000 population. Data from Kyrgyzhydromet on average daily PM₂,₅ concentrations in the ambient air of Bishkek for 2023–2024 were analyzed. Statistical and descriptive epidemiological methods were applied. Results and Discussion. In 2024, compared with 2014, morbidity from cardiovascular diseases decreased by 29.5% nationwide and by 43.7% in Bishkek. Morbidity from respiratory diseases over ten years declined by 1.3% nationwide and by 21.2% in Bishkek. However, morbidity from respiratory diseases in Bishkek exceeded national rates by 1.9–2.3 times. Over the ten-year period, mortality from cardiovascular diseases decreased by 24.5% nationwide and by 28.2% in Bishkek. Mortality from respiratory diseases declined by 26.6% nationwide, but in Bishkek an increase of 42.6% was observed (primarily due to pneumonia). A strong positive correlation was identified between PM₂,₅ pollution and respiratory disease morbidity (r ≈ +0.91). Conclusion. Air pollution with PM₂,₅ has a negative impact on the health of Bishkek residents. Annual mean concentrations of PM₂,₅ (30–38 µg/m³) exceeded the maximum permissible level established in the Kyrgyz Republic by 1.2–1.5 times. The peak incidence of respiratory diseases (asthma, chronic obstructive pulmonary disease, pneumonia) occurred in winter. Введение. Загрязнение воздуха мелкими твердыми частицами (PM₂,₅) является фактором, оказывающим серьезное воздействие на здоровье человека и окружающую среду. В городе Бишкек в осенне-зимний период года наблюдается ухудшение качества воздуха вследствие сжигания топлива, промышленных выбросов, транспорта и температурных инверсий. Цель исследования. Оценить влияние концентраций PM₂,₅ на уровни заболеваемости и смертности населения от болезней системы кровообращения (I00–I99) и болезней органов дыхания (J00–J99) в городе Бишкек Кыргызской Республики за десятилетний период. Материалы и методы. В Центре электронного здравоохранения МЗ КР собраны данные по заболеваемости (2014-2024 гг.) и смертности (2013- 2023 гг.) населения согласно международной классификации болезней 10 пересмотра: болезни системы кровообращения (I00–I99); болезни органов дыхания (J00–J99). Показатели приведены на 100 тысяч населения. Проведен анализ данных Кыргызгидромета о среднесуточных концентрациях PM₂,₅ в атмосферном воздухе города Бишкек за 2023- 2024 годы. Обработка данных выполнена с помощью статистических, описательных эпидемиологических методов исследования. Результаты и обсуждение. Заболеваемость населения болезнями системы кровообращения в 2024 году, по сравнению с 2014 годом, снизилась на 29,5 % по стране и на 43,7 % – по Бишкеку. Заболеваемость населения болезнями органов дыхания за 10 лет снизилась на 1,3 % по стране и на 21,2 % – по Бишкеку. В Бишкеке заболеваемость населения болезнями органов дыхания превышала в 1,9-2,3 раза республиканские значения. За 10-летний период наблюдения показатели смертности от болезней системы кровообращения снизились на 24,5 % по республике и на 28,2 % по Бишкеку. Показатели смертности от болезней органов дыхания за 10 лет снизились на 26,6 % по республике, но по городу Бишкек отмечается увеличение случаев смертности на 42,6 % (за счет пневмоний). Выявлено наличие взаимосвязи между загрязненностью воздуха PM₂,₅ и заболеваемостью болезнями органов дыхания (r≈+0,91). Заключение. Загрязнение воздуха PM₂,₅ оказывает негативное воздействие на здоровье населения Бишкека. Среднегодовые концентрации PM₂,₅ (30–38 мкг/м³) в 1,2-1,5 раза превышали предельно допустимую норму Кыргызской Республики. Пик заболеваемости болезнями органов дыхания (астма, хроническая обструктивная болезнь легких, пневмония) отмечен зимой. Киришүү. Абанын майда катуу бөлүкчөлөр (PM₂,₅) менен булгануусу адамдын ден соолугуна жана айлана-чөйрөгө олуттуу таасир этүүчү фактор болуп эсептелет. Бишкек шаарында күз-кыш мезгилинде абанын сапаты отун жагуу, өнөр жай ишканаларынын бөлүнүп чыккан калдыктары, транспорт жана температуралык инверсиялардын натыйжасында начарлайт. Изилдөөнүн максаты. Бишкек шаарында он жылдык мезгил ичинде PM₂,₅ концентрацияларынын калктын кан айлануу системасынын оорулары (I00–I99) жана дем алуу органдарынын оорулары (J00–J99) боюнча оорулуулугу жана өлүмдүүлүгүнө тийгизген таасирин баалоо. Материалдар жана ыкмалар. Кыргыз Республикасынын ССМ Электрондук саламаттык сактоо борборунда калктын оорулуулугу боюнча (2014–2024-жж.) жана өлүмдүүлүк боюнча (2013–2023-жж.) маалыматтар топтолгон. Маалыматтар оорулардын эл аралык классификациясынын 10-ревизиясы боюнча бөлүнгөн: кан айлануу системасынын оорулары (I00–I99); дем алуу органдарынын оорулары (J00–J99). Көрсөткүчтөр 100 миң калкка эсептелген. Кыргызгидрометтин Бишкек шаарындагы абадагы PM₂,₅ орточо суткалык концентрациялары боюнча 2023–2024-жылдардагы маалыматтары талданган. Маалыматтарды иштетүү статистикалык жана сүрөттөөчү эпидемиологиялык изилдөө ыкмалары аркылуу жүргүзүлдү. Жыйынтыктар жана талкуу. 2024-жылы калктын кан айлануу системасынын оорулары боюнча оорулуулугу 2014-жылга салыштырмалуу республика боюнча 29,5 %га, Бишкек шаары боюнча 43,7 %га төмөндөгөн. Калктын дем алуу органдарынын оорулары боюнча оорулуулугу он жыл ичинде республика боюнча 1,3 %га, Бишкекте 21,2 %га азайган. Бишкекте калктын дем алуу органдарынын оорулары боюнча оорулуулугу республикалык көрсөткүчтөрдөн 1,9–2,3 эсеге жогору болгон. Он жылдык байкоо мезгилинде калктын кан айлануу системасынын ооруларынан өлүмдүүлүгү республика боюнча 24,5 %га, Бишкекте 28,2 %га төмөндөгөн. Калктын дем алуу органдарынын ооруларынан өлүм дүүлүгү республика боюнча 26,6 %га азайганына карабастан, Бишкек шаарында өлүм учурлары 42,6 %га көбөйгөн (негизинен пневмониянын эсебинен). Абадагы PM₂,₅ булгануусу менен калктын дем алуу органдарынын оорулары боюнча оорулуулугу ортосунда жогорку оң байланыш аныкталды (r≈+0,91). Корутунду. Абанын PM₂,₅ бөлүкчөлөрү менен булгануусу Бишкек шаарынын калкынын ден соолугуна терс таасир этет. Абадагы PM₂,₅ жылдык орточо концентрациялары (30–38 мкг/м³) Кыргыз Республикасындагы чектелген жол берилген деңгээлден 1,2–1,5 эсеге жогору болгон. Калктын дем алуу органдарынын оорулары (астма, өнөкөт обструктивдүү өпкө оорусу, пневмония) боюнча оорулуулугу кыш мезгилинде эң жогорку деңгээлге жеткен.