Helalleşme Kültürü

Kul haklarına riâyet İslam’ın önemle üzerinde durduğu meselelerdendir. Her kim olursa olsun, insanların maddî-mânevî hakları dikkate alınmış ve korunmuştur. İslamiyet’te kul hakları ihlâllerini engelleyici tedbirler de önemli yer tutmaktadır. Hak ihlâli olabilecek her türlü söz, fiil ve davranış Kur’an ve Sünnette yasaklanmıştır. Başkalarının haklarını ihlâl eden kişi, kul hakkına girmiş olur. Bu haklar sahibi bağışlamadıkça Allah’ın da bağışlamadığı haklardır. Müslümanlardan affedici olmaları istenmektedir. Kul hakları ödenmediği, cezâ-kısâs yoluyla suçlu cezalandırılmadığı, hak sahibinden helallik alınmadığı veya affedilmediği sürece sorumluluktan kurtulunamayacaktır. Helalleşmenin çeşitli yolları vardır. Hak ihlâlinin giderilmesinin diğer bir şekli de helallik isteme ve helallik almadır. Bazı maddî-mânevî hak ihlâllerinin zararları tazmin edilmeden, af veya helallik istemekle, helalleşilemeyen durumlar da vardır. Hakkının ödenmesi veya alınması kul hakkından kurtulmayı sağlar. Zorunlu hallerde, bazı özel şartlar dâhilinde muhâkeme olmadan, kişilerin haklarını bizzat kendileri almaları anlamına gelen “İḥḳâḳ-ı Ḥaḳ” ve kul haklarının çiğnenmesine engel teşkil eden “Fetḥü’ẕ-Ẕerâî‘” prensibi devreye girmektedir. Hak ihlâllerinin en aşırıları ancak cezâ ve kısâs yoluyla ödenebilenleridir. Kısâs en yaygın olarak bilinen cezâlandırma şeklidir. Dünyada ödenmeden, helalleşilmeden âhirete intikâl eden haklar ise mahşer meydanında tam olarak karşılığı ödenmeden hesaplaşma tamamlanmayacaktır. Bir de yanlış helalleşme tavırları bulunmaktadır. Hak ihlâlinde zararı tazmin etmeden maddî veya mânevî zarar karşılamadan helallik almaya çalışmak asla doğru olmaz. Helallik verecek kimse de tam anlamıyla bu konuda özgür ve hür irâdeye sahip olmalıdır; herhangi bir maddî-mânevî baskı helalleşmeye gölge düşürecektir.