Mineral Chemistry of Cretaceous Basaltic rocks in the Northern Alborz, Iran

در طول دوره کرتاسه، فوران های آتشفشانی قابل توجهی به صورت محلی در بخش‌های شمالی البرز به خصوص در جنوب لاهیجان، جنوب آمل، ناحیه جواهردشت، چالوس و دیلمان رخ داده است. این مقاله بر روی شیمی کانی بازالت‌های کرتاسه در دو منطقه مختلف شامل روستای نارنج لنگه در جنوب لاهیجان و ناحیه جواهردشت در غرب گیلان واقع در شمال البرز که دارای رخنمون‌های بزرگی از سنگ‌های آتشفشانی کرتاسه هستند، تمرکز دارد. این پژوهش برگرفته از رساله دکتری نویسنده اول انجام شده است. در مجموع 75 نمونه سنگ صحرایی از بازالت‌های کرتاسه از دو منطقه، واقع در شمال البرز مطالعه شده است. از این تعداد 6 مورد از آن‌ها برای مطالعه مقطع صیقلی در دانشگاه آویرو در پرتغال انتخاب شدند. با توجه به سنگ‌های منطقه، 6 نوع سنگ شامل بازالت‌های آلکالن (بازانیت، تفریت) و تراکی بازالت انتخاب شد. این 6 نمونه مقطع صیقلی برای تجزیه و تحلیل میکروپروب الکترونی کانی‌های مگنتیت جواهردشت، کلینوپیروکسن جواهردشت و نارنج‌لنگه، پلاژیوکلاز و فلدسپار آلکالن جواهردشت و نارنج‌لنگه در گروه زمین‌شناسی دانشگاه لیسبون پرتغال مورد آنالیز میکروپروب قرارگرفتند. رایج ترین بافت بازالت‌های آلکالن در نمونه‌های جواهردشت، بافت پورفیری جریانی و تراکیتی است که دارای میکرولیت و شیشه است. همچنین در این نمونه‌ها اپیدوت به عنوان کانی ثانویه ناشی از دگرسانی پلاژیوکلاز مشاهده می‌شود.کلینوپیروکسن و پلاژیوکلاز مشاهده می‌شود که کلینوپیروکسن عمدتاً به اکسید آهن و ایدنگزیت تبدیل شده است. افزایش میزان اکسید آهن در مقاطع نشان دهنده سطح بالای اکسیژن در ماگما است. کانی‌های پیروکسن رنگ‌های تداخلی متفاوتی، به‌ویژه بنفش (کلینوپیروکسن بنفش، مربوط به رنگ تیتانواژیت)، از خود نشان می‌دهند. برخی از کلینوپیروکسن‌ها حاشیه قهوه‌ای مایل به بنفش را نشان می‌دهند که به دلیل افزوده شدن آلومینیوم (Al) و تیتانیوم (Ti) ناشی از کاهش فشار و عمق ایجاد می‌شود. همچنین در این بازالت‌های آلکالن جواهردشت، بافت گلومروپورفیریک مشاهده می‌شود که نشان‌دهنده تجمع برخی از فنوکریست‌ها مانند پیروکسن و پلاژیوکلاز است. این بافت می‌تواند نشان دهنده تفریق باشد. محققین زیادی تکامل ژئودینامیکی بازالت‌های شمال البرز و سایر سنگ‌های آتشفشانی را مورد مطالعه قرار داده‌اند که براساس اکثر گزارش‌ها از مناطق مورد مطالعه، سنگ‌های آتشفشانی کرتاسه در شمال البرز متعلق به ولکانیسم آلکالن درون صفحات قاره‌ای است و از نظر مکان و زمان با زمین ساخت کششی، به‌ویژه با رویدادهای کافتی مرتبط هستند.