AVOIDABLE DEATHS FROM ONCOLOGY DISEASE IN AKTOBE REGION

Introduction. Population health is the primary outcome of a health care system. Measuring the performance of a health care system is essential to assessing the effectiveness of existing programs. Therefore, the aim of our study to assess the avoidable deaths from oncological disease in Aktobe region. Materials and methods: We extracted data from the National research center for health development in Aktobe region by urban and rural area. In calculation population by age; death rates from oncologic diseases from 2019 to 2023, by gender and 5-year age group (0, 1–4, 5–9, 69) were included. Join point regression used to identify the average annual percentage change. Results. Avoidable deaths from oncological disease decrease from 29.92 to 27.94 per 100000 population during 2019-2023. The preventable deaths from oncological diseases per 100000 populations fluctuated between 17.20 to 17.08, where the peak increase was in 2021 to 19.51, whereas treatable deaths rate decreased from 15.06 to 10.87 in studied years The avoidable deaths was higher among male and rural residents. The absolute changes were for avoidable deaths – 1.98, where preventable was -1.86 and treatable -1.98. Relative changes were -0.07, with the difference between preventable and treatable as -0.11 to -0.01. Conclusion. The leading causes of avoidable death were colorectal and lung cancer. Despite some reduction in avoidable mortality, it remains high among rural residents and males, which requires studying the causes and developing measures among them. Актуальность. Здоровье населения является основным результатом деятельности системы здравоохранения. Оценка эффективности системы здравоохранения имеет важное значение для оценки эффективности существующих программ. Поэтому цель нашего исследования - оценить количество предотвратимых смертей от онкологических заболеваний в Актюбинской области. Материалы и методы. Данные были получены из Национального исследовательского центра развития здравоохранения Актюбинской области в разбивке по городским и сельским районам. При расчете численности населения по возрасту были включены показатели смертности от онкологических заболеваний за период с 2019 по 2023 год в разбивке по полу и 5-летним возрастным группам (0, 1-4, 5-9, 69). Регрессия точки соединения используется для определения среднегодового процентного изменения. Результаты. В течение 2019-2023 годов смертность от онкологических заболеваний, которой можно было избежать, снизилась с 29,92 до 27,94 случаев на 100 000 населения. Показатель предотвратимой смертности от онкологических заболеваний на 100 000 населения колебался в пределах от 17,20 до 17,08, причем пик роста пришелся на 2021 год и составил 19,51, в то время как показатель излечимой смертности снизился с 15,06 до 10,87. В исследуемые годы уровень предотвратимой смертности был выше среди мужчин и сельских жителей. Абсолютные изменения были для предотвратимых смертей – 1,98, где предотвратимые составили -1,86, а излечимые -1,98. Относительные изменения составили -0,07, а разница между предотвратимыми и поддающимися лечению показателями составила от -0,11 до -0,01. Выводы. Основными причинами предотвратимой смертности были колоректальный рак и рак легких. Несмотря на некоторое снижение предотвратимой смертности, она остается высокой среди сельских жителей и мужчин, что требует изучения причин и разработки, соответствующих мер. Кіріспе. Халықтың денсаулығы денсаулық сақтау жүйесінің негізгі нәтижесі болып табылады. Денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін өлшеу қолданыстағы бағдарламалардың тиімділігін бағалау үшін өте маңызды. Сондықтан біздің зерттеуіміздің мақсаты-Ақтөбе облысында онкологиялық аурулардан болатын өлімнің алдын алуға болатын жағдайларды бағалау. Материалдар мен әдістері. Біз Ақтөбе облысының Денсаулық сақтауды дамыту ұлттық зерттеу орталығының деректерін қалалық және ауылдық аудандар бойынша бөліп алдық. Жасы бойынша халық санын есептеу кезінде 2019-2023 жылдар аралығындағы кезеңде онкологиялық аурулардан болатын өлім-жітім көрсеткіштері жынысы және 5 жас топтары бойынша бөлінді (0, 1-4, 5-9, 69). Қосылу нүктесінің регрессиясы орташа жылдық пайыздық өзгерісті анықтау үшін қолданылады. Нәтижесі. 2019-2023 жылдар аралығында онкологиялық аурулардан болатын өлім-жітім 100000 тұрғынға шаққанда 29,92-ден 27,94 жағдайға дейін төмендеді. Онкологиялық аурулардан болатын алдын алуға болатын өлім-жітім көрсеткіші 100 000 тұрғынға шаққанда 17,20-дан 17,08-ге дейін ауытқиды, өсудің шыңы 2021 жылы 19,51-ге жетті, ал емделетін өлім-жітім 15,06-дан 10,87-ге дейін төмендеді. Зерттелген жылдары ерлер мен ауыл тұрғындары арасында алдын алуға болатын өлім деңгейі жоғары болды. Алдын алуға болатын өлім үшін абсолютті өзгерістер болды – 1,98, мұнда алдын алуға болатын -1,86 және емделетін -1,98. Салыстырмалы өзгерістер -0,07, ал алдын алуға болатын және емдеуге болатын көрсеткіштер арасындағы айырмашылық -0,11 - ден -0,01-ге дейін болды. Қорытынды. Алдын алуға болатын өлім-жітімнің негізгі себептері тік ішек және өкпе қатерлі ісіктері болды. Алдын алуға болатын өлім-жітімнің біршама төмендеуіне қарамастан, бұл ауыл тұрғындары мен ер адамдар арасында жоғары болып қала береді, бұл себептерді зерттеуді және тиісті шараларды әзірлеуді талап етеді.