THE INFLUENCE OF DAYS OF THE WEEK, SEASONALITY AND LUNAR PHASES ON THE SUICIDE RATE IN THE CITIES OF SEMEY, UST-KAMENOGORSK AND PAVLODAR REGION.

Introduction. Suicide is a global public health problem. More than 720,000 people die by suicide each year. Every suicide is a tragedy that affects families, communities, and entire countries, with long-term consequences for the loved ones of the deceased. The timing of suicides may also depend on external factors. Research on this topic has so far yielded somewhat contradictory results regarding the relationship between suicides and specific days or seasons of the year. Seasonal factors influence the level of suicides and the number of suicide attempts. Objective: Analyze the impact of weekdays, months, seasonal fluctuations, and lunar phases on the suicide rate in the Pavlodar region, including the cities of Ust-Kamenogorsk and Semey. Materials and Methods: A retrospective study. To determine seasonality in the time series of completed suicides, seasonal-trend decomposition using the Loess method was applied. Graphical methods were used to identify seasonal fluctuations, as well as the statistical criteria QS and Kruskal-Wallis. The influence of seasonality was assessed using a linear regression model that accounted for trends and seasons. Data from forensic examinations in Ust-Kamenogorsk, Semey, and the Pavlodar region were collected for the period from 2013 to 2022, including 3657 cases of suicide. Variables: days of the week, months, lunar phase. Results. The Kruskal-Wallis test showed statistically significant differences between the quarters χ2(3) = 15.35, p = 0.00154127. Moreover, the QS statistical criterion indicated the existence of seasonality QS = 7.65, p = 0.02185496. An increase in the average number of suicides in the second quarter. Increases and decreases in completed suicides occurred on all days of the week. Quasi-Poisson regression did not reveal an influence of lunar phases on the number of completed suicides. Conclusions. The study found an increase in the number of suicides in the second quarter of the year (from April to June), while no significant dependence of the number of suicides on the days of the week or lunar phases was established. Введение. Самоубийство является глобальной проблемой общественного здравоохранения. Ежегодно более 720 000 человек умирают в результате самоубийства. Каждое самоубийство – это трагедия, затрагивающая семьи, сообщества и целые страны, с долговременными последствиями для родных покойного. Время самоубийств может также зависеть от внешних факторов. Исследования по этой теме до сих пор дают отчасти противоречивые результаты, касающиеся связи самоубийств с определёнными днями или сезонами в году. Сезонные факторы влияют на уровень самоубийств и число попыток самоубийства. Цель исследования: Просчитать анализ воздействия дней недели, месяцев, сезонных колебаний и лунных фаз на уровень самоубийств в Павлодарской области, включая города Усть-Каменогорск и Семей. Материал и методы: Ретроспективное исследование. Для определения сезонности во временных рядах совершенных самоубийств была применена сезонно-трендовая декомпозиция с использованием метода Loess. Для выявления сезонных колебаний использовались графические методы, а также статистические критерии QS и Краскела-Уоллиса. Влияние сезонности оценивалось с помощью линейной регрессионной модели, учитывающей тренды и сезоны. Были собраны данные судебно-медицинских экспертиз г. Усть-Каменогорска, г. Семея и Павлодарской области за период с 2013 по 2022 год, включающие 3657 случаев смерти от суицида. Переменные: дни недели, месяцы, лунная фаза. Результаты. Критерий Краскела-Уоллиса показал, что есть статистически значимые различия между кварталами χ2(3) = 15,35, p = 0,00154127. Более того статистический критерий QS показал о существовании сезонности QS = 7,65, p = 0,02185496. Повышение средних значений количества суицидов во втором квартале. Увеличения и снижения совершенных самоубийств приходятся на все дни недели. Квазипуассоновская регрессия не выявила влияние лунных фаз на количество совершенных самоубийств. Выводы. В результате исследования выявлен рост числа самоубийств во втором квартале года (с апреля по июнь), в то же время не установлена значимая зависимость количества самоубийств от дней недели, как и лунных фаз. Кіріспе. Өзін-өзіне қол жұмсау – денсаулық сақтаудың жаһандық мәселенің бірі. Жыл сайын 720 мыңнан астам адам өз-өзіне қол жұмсап өледі. Әрбір өз-өзіне қол жұмсау - бұл марқұмның жақындары үшін ұзақ мерзімді салдары бар отбасыларға, қауымдастықтарға және бүкіл елдерге әсер ететін қайғылы оқиға. Өз-өзіне қол жұмсаудың уақыты сыртқы факторларға да байланысты болуы мүмкін. Осы тақырыптағы зерттеулер суицид пен жылдың белгілі бір күндері немесе маусымдары арасындағы байланысқа қатысты біршама қарама-қайшы нәтижелер береді. Маусымдық факторлар суицид деңгейіне және суицид әрекеттерінің санына да әсер етеді. Мақсаты: Павлодар өңіріңде, соның ішінде Өскемен және Семей қалалары бойынша суицид деңгейіне апта күндерінің, айлардың, маусымдық ауытқулардың және ай фазаларының әсерін пайымдау. Құралдар мен әдістер: Ретроспективті зерттеу. Жасалған суицидтердің уақыт қатарындағы маусымдылықты анықтау үшін Loess әдісін қолдану арқылы маусымдық трендтің декомпозициясы қолданылды. Маусымдық ауытқуларды анықтау үшін графикалық әдістер, сонымен қатар QS және Kruskal-Wallis статистикалық сынақтары қолданылды. Маусымдық әсер тенденциялар мен маусымдарды есепке алатын сызықтық регрессия үлгісін қолдану арқылы бағаланды. Өскемен, Семей қалалары және Павлодар облыстарында 2013-2022 жылдар аралығындағы сот-медициналық сараптамалардың деректері жинақталды, оның ішінде 3657 өз-өзіне қол жұмсау. Айнымалылар: апта күндері, айлар, ай фазасы. Нәтижелер. Краскал-Уоллис сынағы χ2(3) = 15,35, p = 0,00154127 тоқсандар арасында статистикалық маңызды айырмашылықтар бар екенін көрсетті. Сонымен қатар, QS статистикалық критерийі маусымдық QS = 7,65, p = 0,02185496 көрсеткіштер бар екенін көрсетті. Екінші тоқсанда суицидтің орташа көрсеткіштерінің артуы. Аяқталған суицидтердің артуы мен азаюы аптаның барлық күндерінде болады. Квази-Пуассон регрессиясы ай фазаларының өзін-өзі өлтіру санына әсер етпейтінін анықтады. Қорытындылар. Зерттеу нәтижесінде жылдың екінші тоқсанында (сәуірден маусымға дейін) суицид санының өскені анықталды, бұл ретте суицид санының апта күндеріне немесе ай фазаларына айтарлықтай тәуелділігі анықталмаған.