The Issue of Georgian Migration to the North Caucasus in the Second Half of the 19th Century and the Beginning of the 20th Century (According to the Georgian Press)

საქართველოდან ქართველთა მიგრაციის თემა ქარ­თულ ის­ტორიოგრაფიაში ნაკლებად შესწავლილი საკითხია. ჩრ­დი­­ლო კავკასიის ტერიტორიაზე ქართველთა პირველი და­სა­­ხ­ლე­ბები XVIII სა­უკუნეში კასპიი­ს­პ­ირეთსა და თერგისპირეთში დაარსდა. XIX საუკუნიდან ქა­რ­თ­ვე­ლთა გადა­სა­ხ­ლება გააქტიურდა. ამ პროცესში განსაკუ­თ­რე­­­ბული რო­ლი მთა­ვარ სატ­რა­ნ­ზი­­ტო, სამაგისტრო გზას - დარიალის ხეობას, იგივე „არა­გვ­ი­­ს­კარს“ ენიჭე­ბო­და, რო­მელსაც XIX საუ­კუ­ნი­დან „საქართ­ვე­ლოს სამხედრო გზა“ ეწოდა. ამ­რი­გად, XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან ჩრდილო კავკასიაში შეი­­ქმნა ქარ­თ­ვე­ლების საკმაოდ მრავალრიცხოვანი და კარგად ინტეგ­რი­რე­ბული დიასპორა. ჩრდილო კავკასიაში ქართველთა მიგრაცია, ძირითადად საქა­რ­თ­ვე­ლოს მთიანი რე­გიო­ნე­ბი­დან - მთიულეთი, ხევი, რაჭა განხორციელდა. უნ­და აღვნ­ი­შნოთ, რომ ჩრდილო კავკასიაში არა მხოლოდ ქართველების მი­გ­რა­ცია ხდე­ბოდა, არამედ XVII-XVIII და XIX საუკუნეების დასაწყისში სა­ქა­რთ­ველოში გა­დმოსახლებული ოსების უკან დაბრუნების მასიური შემთხვ­ე­ვე­ბიც ფიქსი­რ­დება. აღნიშნული პროცესი ინტენსიურადაა გაშუქებული ქართული პრესის ფურცლებზე: „ივერია“, „დრო­ება“, „ცნობის ფურცელი“, „კლდე“, „განათ­ლე­ბა“­ და ა. შ. გარდა პრესისა ინფორმაცია და­ცუ­ლია საქართველოს სიძველეთ­სა­­ცავებსა და პირად ფონდებში, მათ შორის „ქართველთა შო­რის წერა-კით­ხ­­ვის გამავრცე­ლე­ბე­ლი საზოგადოების ფონდში.“ წინამდებარე სტატიაში ჩრდი­­ლოეთ კავკასიაში ქართველთა მიგრაციის საკითხი XIX საუკუნის მეორე ნახევარსა და XX საუკუნის დასაწყისში შესწავლილია XIX-XX საუკუნეების მი­ჯნის ქართული პრესის მიხედვით. ნაშრომში ისტორიული კომპარატივიზმისა და კონტენტ - ანალიზის მე­თო­დის გამოყენ­ე­ბით შედა­რებ­უ­ლია საკითხის შესახებ XIX-XX საუკუნეების მიჯნის ქართულ პრესაში არსებული მონაცემები, გამოკვლეულია ქართვ­ელ­თა მიგრაციის მიზეზები, ჩრდილო კავკასიაში დამკვი­დ­რე­ბულ ქართველთა ეკო­ნომიკური და კულტურული საქმიანობა, მათი წარმატებები და ბრძოლა ეროვნული იდენტობის შენარჩუნებისთვის. კვლევის საფუძველზე გამო­ტა­ნი­­ლია დასკვნები, რომ მშობლიური ენისა და ტრადიციული კულტურის შე­ნა­­­რჩუნებით ქართველები მტკიცედ ინახავდნენ ეროვნულ იდენ­ტო­ბას, რა­საც ხელს უწყობდა ჩრდილო კავკასიელ ქართველთა უწყვ­ე­ტი კონტაქტი მშობლიურ კუთხეებთან, მათ მიერ დაარსებული ქართული სკოლები და ქა­რ­­თული ეკ­ლესია, რითაც ინარჩუნებდნენ სულიერი კუ­ლ­ტუ­რის ელემენტებს, მყარად იცავდნენ ეროვნულ-კულტურული იდენტობის უმნიშვნელოვანეს მა­ხა­სიათებლებს: ქართული ენას, დამ­წე­რ­­ლობას,ლიტერატურას, ტრა­დი­ციულ ყოფას, ქართულენოვან თეატრალურ წარმ­ოდ­­გენებს და ა. შ. ჩრდი­ლოეთ კავკასიაში მიგრირებულ ქართველთა კულტურულმა მოძრაობამ, მძლა­­­­ვრი იმპულსები მისცა ადგილობრივი მოსახლეობის კულტურულ-სა­გა­ნ­მანა­თ­ლე­ბ­ლო ცხო­ვ­­რებას.